Nefron Gistologiyasi va Sitofiziologiyasi

Buyrakning funksional birligi: tuzilishi, funksiyasi va embriogenezi

22 slayd · Gistologiya, sitologiya va embriologiya

Mundarija

Nefronning umumiy gistologik tavsifi va buyrakdagi tarkibiy qismlarining joylashuvi.
Buyrak tanachasi (Corpusculum renis): podotsitlar va filtratsiya to'sig'ining (Membrana filtrationis) tuzilishi.
Buyrak naychalari tizimi: proksimal va distal naychalar epiteliy hujayralarining gistofiziologik farqlari.
Henle sirtmog'i (Ansa nephroni) va yig'uvchi naychalarning (Tubuli renales colligentes) sitologik xususiyatlari.
Yukstaglomerulyar apparat: qon bosimi va filtratsiyani boshqaruvchi endokrin strukturalar.
Buyrakning embriologik rivojlanishi: pronefros, mezonefros va metanefros bosqichlari hamda nefron differensiallanishi.
Nefronning klinik gistopatologiyasi: glomerulonefritlar va tubulopatiyalar haqida umumiy tushunchalar.

Nefron buyrakning eng kichik tarkibiy va funksional birligi bo'lib, har bir buyrakda 1-1,5 milliongacha uchrashi mumkin.
Uning asosiy qismlari buyrak tanachasi (Corpusculum renis) va turli funksiyalarga ixtisoslashgan naychalar tizimidan iborat.
Buyrak tanachalari qon plazmasini filtrlash vazifasini bajarsa, naychalar ultrafiltratdan kerakli moddalarni qayta so'radi (reabsorbsiya).
Nefronlar joylashishiga ko'ra kortikal (85%) va yukstamedullyar (15%) turlarga bo'linib, turlicha filtratsiya samaradorligiga ega.
Nefronning barcha qismlari zich joylashgan bo'lib, ular orasidagi bo'shliqni buyrak interstitsial to'qimasi to'ldirib turadi.

Buyrak tanachasi glomerulyar kapillyarlar to'rining (Glomerulus) Shumslyanskiy-Boumen kapsulasi (Capsula glomeruli) bilan o'ralgan majmuasidir.
Kapsula ikki qatlamdan iborat: tashqi parietal qavat yassi epiteliy va ichki visseral qavat ixtisoslashgan podotsitlardan tashkil topgan.
Glomerulusga qon olib keluvchi arteriola (Arteriola afferens) orqali kiradi va olib ketuvchi arteriola (Arteriola efferens) orqali chiqadi.
Tanachaning ikkita qutbi mavjud: tomirlar qutbi (Polus vascularis) va siydik qutbi (Polus urinarius) naychalar boshlanish joyidir.
Kapillyarlar orasida joylashgan mezangial hujayralar (Mesangiocyti) strukturani mustahkamlaydi va kapillyar lümenini nazorat qiladi.

Filtratsiya to'sig'i uchta asosiy gistologik qatlamdan iborat: endoteliy, bazal membrana va podotsitlar orasidagi tirqishli diafragma.
Kapillyar endoteliy hujayralari fenestrlangan bo'lib, ular qonning shaklli elementlarini o'tishini to'sib, plazmani o'tkazib yuboradi.
Uch qavatli glomerulyar bazal membrana (GBM) manfiy zaryadga ega bo'lib, albumin kabi oqsillarni o'tishini elektrostatik to'xtatadi.
Podotsitlar o'simtalari orasidagi tirqishli diafragmalar (Slit diaphragm) filtratsiyaning oxirgi va eng nozik darajasini nazorat qiladi.
Ushbu filtratsiyaning samaradorligi molekulalarning o'lchamiga va ularning elektr zaryadiga bevosita bog'liqdir.