Umurtqa pog'onasining tuzilishi va harakatlari

Tibbiyot oliy o'quv yurtlari talabalari uchun anatomik va biomexanik sharh

21 slayd · Odam anatomiyasi

Mundarija

Umurtqa pog'onasining umumiy tavsifi va uning organizmdagi hayotiy ahamiyati.
Umurtqalar (vertebrae) va umurtqalararo disklarning (disci intervertebrales) gistotopografik tuzilishi.
Umurtqa pog'onasining bo'limlari: bo'yin, ko'krak, bel, dumgaza va dum qismlari.
Umurtqa kanali (canalis vertebralis) va uning ichidagi tuzilmalar himoyasi.
Fiziologik egriliklar (lordoz va kifoz) va ularning amortizatsion vazifalari.
Umurtqa pog'onasining uchta o'q atrofidagi biomexanik harakatlari va amplitudalari.
Zigapofizar bo'g'imlar (articulationes zygapophysiales) va ularning harakatni yo'naltiruvchi roli.
Umurtqa pog'onasining yoshga doir o'zgarishlari va keng tarqalgan klinik patologiyalar.

Insonning tik yurishi (bipedalism) bilan bog'liq holda pastga qarab kengayib boruvchi tuzilishga ega.
Markaziy tayanch (axis) vazifasini o'tab, tana vaznini chanoq va pastki a'zolarga taqsimlaydi.
O'q skeletning bir qismi sifatida ichki a'zolar uchun bo'shliqlarni (ko'krak, qorin) shakllantirishda ishtirok etadi.

Diskning tashqi qismi ko'p qavatli fibroz halqadan (annulus fibrosus) tashkil topgan bo'lib, tolalari 30° burchakda joylashadi.
Ichki qismi — pulpoz yadro (nucleus pulposus) suyuqlikka boy bo'lib, u gidravlik amortizator vazifasini bajaradi.
Disklar umurtqa pog'onasi umumiy uzunligining taxminan 25-30 foizini tashkil qilib, moslashuvchanlikni ta'minlaydi.
Fibroz halqaning qatlamli tuzilishi diskning turli yo'nalishdagi buralish va siqilish yuklamalariga chidamliligini oshiradi.
Annulus fibrosus — Fibroz halqa
Nucleus pulposus — Pulpoz yadro
Vertebral body — Umurtqa tanasi

Bo'yin bo'limi 7 ta umurtqadan (C1-C7) iborat bo'lib, ular eng yuqori harakatchanlik bilan ajralib turadi.
O'ziga xos belgisi — ko'ndalang o'siqchalarda teshikning (foramen transversarium) mavjudligi, u orqali umurtqa arteriyasi o'tadi.
Birinchi (atlant) va ikkinchi (aksis) umurtqalar bosh suyagi bilan murakkab bo'g'im hosil qilib, aylanishni ta'minlaydi.
Bo'yin umurtqalarining o'tkir qirrali o'siqchalari (C7 dan tashqari) uchidan ikkiga bo'lingan bo'ladi.

Ko'krak bo'limi 12 ta umurtqadan iborat bo'lib, ularning asosiy farqi qovurg'alar bilan birikishidir.
Umurtqa tanasining yon tomonlarida qovurg'a boshchalari uchun yuqori va pastki chuqurchalar (foveae costales) mavjud.
Ko'ndalang o'siqchalarda ham qovurg'a do'mbog'i bilan bo'g'im hosil qiluvchi yuzalar joylashgan.
O'tkir qirrali o'siqchalari (processus spinosus) uzun va pastga qarab qiya yo'nalgan bo'lib, koshin kabi ustma-ust tushadi.